In de afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor de mogelijke gezondheidsgevolgen van kunstgraskorrels, maar ook rubberen tegels die gebruikt worden als valbescherming op speelplaatsen zitten in de kijker. Deze tegels, vaak gemaakt van hergebruikte autobanden, bevatten zoals blijkt uit meerdere rapportages en onderzoeken, stoffen die mogelijk kankerverwekkend kunnen zijn. Wetenschappers en onderzoeken wijzen op mogelijke gezondheidsrisico’s, terwijl producenten en beleidsmakers de veiligheid van hun producten benadrukken. In dit artikel geven we een overzicht van de huidige kennis rondom rubberen tegels, de discussies eromheen, en mogelijke alternatieven die op de markt beschikbaar zijn.
Inleiding
De discussie over rubberen tegels op speelplaatsen is ontstaan in het kader van groeiende zorg over de mogelijke gezondheidsgevolgen van chemische stoffen zoals polyaromatische koolwaterstoffen (PAK’s), die aangetroffen worden in het rubbergranulaat dat gebruikt wordt voor deze tegels. Deze stoffen komen vaak voor in oude autobanden en kunnen vrijkomen in de vorm van stof of via directe huidcontact. Kinderen die op speelplekken actief zijn, lopen volgens onderzoekers risico op blootstelling aan deze schadelijke stoffen.
De Europese Unie en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onderzoeken momenteel of rubberen tegels schadelijk zijn voor de gezondheid. Producenten zoals SofSurfaces en KSP Kunstgras stellen dat er tot nu toe geen bewijs is dat rubberen tegels schadelijk zijn, maar ook dat er geen wetenschappelijk onderzoek is dat aantoont dat ze onschadelijk zijn. Het is dus een kwestie van onwetendheid en waarschijnlijkheid die bepalend is in het huidige debat.
Wat zijn rubberen tegels?
Rubberen tegels worden voornamelijk gebruikt als valbescherming op speelplekken, sportvelden en andere plekken waar valletjes van kinderen of sporters worden beperkt. Ze bestaan meestal uit hergebruikte autobanden, waarbij het rubber wordt verwerkt tot granulaat en vervolgens verwerkt in vaste vormen via bindmiddelen. De voornaamste reden voor het gebruik van rubber is de demping die het biedt en de duurzaamheid van het product.
Deze tegels worden vaak opgebouwd uit een korrelvormig rubbergranulaat, ingebed in een bindmiddel. Dit bindmiddel is verantwoordelijk voor de vorm en stabiliteit van de tegels. Producenten zoals SofSurfaces benadrukken dat de korrels in hun tegels ingepakt zijn in een "hoogwaardig bindmiddel", wat volgens hen het risico op huidcontact en inademing beperkt.
Gezondheidsrisico’s van rubberen tegels
PAK’s en hun invloed
Een van de hoofdproblemen met rubberen tegels is de aanwezigheid van polyaromatische koolwaterstoffen (PAK’s). Deze stoffen zijn bekend om hun kankerverwekkende eigenschappen en kunnen vrijkomen uit het rubbergranulaat. Het RIVM heeft in zijn rapport uit 2016 onderzocht hoe groot het risico is voor kinderen die op speelplekken actief zijn. De conclusie was dat de kans op een kankeraanval door blootstelling aan PAK’s uit rubberen tegels in de meeste gevallen "verwaarloosbaar" is, maar in het ongunstigste geval licht het risico overschreden kan worden.
Hoogleraar toxicologie Martin van den Berg waarschuwt dat kinderen op speelplaatsen vaak niet in de gaten hebben dat de afgebrokkelde rubberkorrels giftig kunnen zijn en ze soms zelfs als snoepjes veronderstellen. Dit verhoogt het risico op inname en dus op blootstelling aan PAK’s.
Blootstelling via verschillende routes
Volgens het RIVM kan de blootstelling aan PAK’s via verschillende routes plaatsvinden:
- Inademing: Stofdeeltjes van rubberkorrels kunnen in de lucht terechtkomen en ingeademd worden.
- Huidcontact: Kinderen die op rubberen tegels spelen, kunnen er met hun huid in contact komen.
- Inname: Bijzonder riskant is het geval waarbij kinderen de afgebrokkelde korrels opeten, een risico dat vaak onder het oog wordt verliesgegaan.
Risico’s voor kinderen
Omdat kinderen vaak op de grond spelen, en hun lichaam nog in ontwikkeling is, is hun gevoeligheid voor schadelijke stoffen aanzienlijk groter dan die van volwassenen. Het RIVM onderzoekt momenteel hoe groot dit risico is en of de huidige normen voor PAK’s in rubberen tegels adequaat zijn. Tegenover de onzekerheid over de risico’s pleiten sommige wetenschappers ervoor om rubberen tegels tijdelijk te verbannen totdat er meer duidelijkheid is.
Wat zegt de overheid?
RIVM-rapportages
Het RIVM heeft in 2008 en 2016 rapportages uitgebracht over de veiligheid van rubberen tegels. Het eerste rapport stelde dat rubberen tegels onschadelijk zijn, wat veel producenten als hun argument gebruiken. Het tweede rapport, uit 2016, gaf aan dat er een theorie-gebaseerde kans was op een verwaarloosbaar kankerrisico, maar dat het in sommige gevallen mogelijk overschreden kon worden.
In 2021 is een nieuw onderzoek gestart dat deze theorie verder onderzoekt. Het is de bedoeling dat de resultaten van dit onderzoek in het licht zetten hoe groot het daadwerkelijke risico is en of de huidige normen voor PAK’s in rubberproducten adequaat zijn.
NVWA en REACH-norm
De Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit (NVWA) heeft in 2014 een advies uitgebracht over rubberen tegels. Het advies beaamde dat de huidige REACH-norm, die een beperking op PAK’s legt van 1 of 0,5 mg/kg, adequaat is. Het RIVM onderzoekt echter of deze norm nog steeds geldt in het licht van nieuwe inzichten en langere blootstellingperiodes.
Reacties van producenten
SofSurfaces
Bert Kösters van SofSurfaces, een van de grootste producenten van rubberen tegels in Nederland, geeft toe dat er bezorgdheid is over de schadelijkheid van rubberen korrels. Hij benadrukt echter dat rubberen tegels veel veiliger zijn dan kunstgraskorrels, omdat de korrels ingepakt zijn in een bindmiddel en dus minder kans is op inademing of inname.
SofSurfaces heeft inmiddels ook een variant op de markt gebracht die geen PAK’s bevat. Dit is een directe reactie op de discussie rondom de veiligheid van rubberen tegels. De producent benadrukt dat er keuze is op de markt en dat producenten blijven verbeteren, ongeacht de discussie.
KSP Kunstgras
Joost Sweep van KSP Kunstgras benadrukt dat er geen bewijs is dat rubberen tegels schadelijk zijn, maar ook geen bewijs dat ze onschadelijk zijn. Sweep verwees naar het RIVM-rapport als bewijs van veiligheid, maar erkent tegelijk dat de juistheid van dit rapport in twijfel is getrokken. Hij benadrukt dat zijn bedrijf oplossingen biedt die voldoen aan de huidige REACH-norm.
Alternatieven voor rubberen tegels
Hoewel rubberen tegels nog steeds populaire keuzes zijn voor speelplekken vanwege hun dempingseffect en duurzaamheid, zijn er ook alternatieven op de markt die veiliger kunnen zijn. Enkele voorbeelden zijn:
- Houtskool- of katoenmatten: Deze zijn volledig schadeloos en bieden goede demping.
- EPDM-mulch: Dit is een synthetisch product dat vrij van PAK’s is, zoals de ‘Tigermulch Plus’ van KSP Kunstgras.
- Kunstgras als valondergrond: Een alternatief dat steeds populairder wordt, vooral omdat er ook varianten zijn zonder PAK’s.
- Beton of asfalt met demping: Deze materialen zijn duurzamer in de opbouw maar kunnen minder speelplezier bieden.
De keuze voor een alternatief hangt af van factoren als kostprijs, duurzaamheid, dempingseffect en esthetiek. Voor gemeenten en verantwoordelijken is het van belang om de veiligheid en de gezondheid van kinderen centraal te stellen bij de aankoop van speelplekken.
De rol van de overheid en toezicht
De Europese Unie onderzoekt momenteel hoe schadelijk rubbergranulaat is, met name voor kinderen. Tegelijkertijd houdt Nederland via het RIVM en de NVWA toezicht op de veiligheid van rubberproducten. De wetgeving, zoals de REACH-verordening, bepaalt welke stoffen mogen worden gebruikt in producten en in welke hoeveelheid.
De discussie over rubberen tegels is een duidelijk voorbeeld van hoe wetenschap en beleid elkaar beïnvloeden. Tot er duidelijkheid is over de veiligheid van rubberen tegels, is het verstandig om voorzichtig te zijn en alternatieven in overweging te nemen, in het bijzonder in omgevingen waar kinderen regelmatig spelen.
Conclusie
Rubberen tegels worden vaak gebruikt op speelplekken vanwege hun dempingseffect en duurzaamheid. Echter, de aanwezigheid van kankerverwekkende stoffen zoals PAK’s in deze producten heeft geleid tot onrust en discussie. Hoewel producenten benadrukken dat hun producten veilig zijn en voldoen aan huidige normen, wijzen wetenschappers op mogelijke gezondheidsrisico’s, vooral voor kinderen.
Het RIVM en andere instanties onderzoeken de veiligheid van rubberen tegels verder, maar tot er duidelijkheid is, is het verstandig om voorzichtig te zijn en alternatieven in overweging te nemen. Voor verantwoordelijken, zoals gemeenten en verenigingen, is het belangrijk om op de hoogte te blijven van de nieuwste wetenschappelijke inzichten en om de veiligheid van kinderen centraal te stellen bij beslissingen over speelplekken.