De bouwsector in Nederland bevindt zich in een cruciaal keerpunt waar traditionele bouwmateriaalgebruik klinkt met een groeiende noodzaak tot verduurzaming. Terwijl beton decennia lang de onbetwiste koning van de Nederlandse constructiewereld bleef, zien we nu een verschuiving in de vraag naar gevelbekleding en vloeroppervlakken. De markt voor gevelbekleding alleen al omvat een aanzienlijk oppervlak van ongeveer 23,6 miljoen vierkante meter, een gebied waar nog een enorme slag gemaakt kan worden op het gebied van verduurzaming. Tegelijkertijd blijft de vraag naar beton en betonproducten stabiel en dominant, met een jaarlijks gebruik van ongeveer 14 miljoen kubieke meter in Nederland. Deze twee werelden – de gevestigde betonindustrie en de opkomende markt voor circulaire en biobased materialen – vechten om de aandacht van architecten, aannemers en opdrachtgevers.
Het verstaan van deze marktdynamiek vereist een diepgaande analyse van de huidige cijfers, de verdeling van toepassingen en de onderliggende drijfveren achter de keuze van materialen. De keuze voor een bepaald materiaal, of het nu gaat om traditionele baksteen, keramische tegels of nieuwe biobased composieten, is niet willekeurig maar wordt bepaald door beschikbare volumes, technische eigenschappen en de mate waarin een materiaal voldoet aan de eis van duurzaamheid. In dit artikel wordt de markt voor beton, tegels en gevelbekleding geanalyseerd, waarbij de nadruk ligt op de overgang van traditionele naar circulaire oplossingen.
De Dominante Rol van Beton in de Nederlandse Bouwmarkt
Beton blijft het meest gebruikte bouwmateriaal in Nederland, een status die wordt onderbouwd door zijn onmiskenbare voordelen zoals sterkte, duurzaamheid en brandbestendigheid. Meer dan 90% van het in Nederland gebruikte cement wordt verwerkt in beton. Het totale betongebruik bedraagt jaarlijks ongeveer 14 miljoen kubieke meter, wat neerkomt op een gemiddeld gebruik van 750 liter per inwoner per jaar. Deze enorme schaal maakt beton onmisbaar voor de Nederlandse infrastructuur, van de kleinste woning tot de grootste viaducten.
De productie en distributie van beton vinden plaats via twee hoofdstromen: de betonmortelindustrie en de betonproductenindustrie. De betonmortelindustrie levert betonspecie direct op de bouwplaats met truckmixers. Van dit volume van ongeveer 510 liter per inwoner wordt ongeveer 200 liter gebruikt voor woningbouw, voornamelijk voor funderingen en vloeren. De resterende hoeveelheid wordt ingezet voor utiliteitsbouw, agrarische gebouwen en grond-, weg- en waterbouw (GWW).
De betonproductenindustrie daarentegen produceert kant-en-klare producten zoals straatstenen, vloer- en wandelementen en heipalen. Deze producten worden voornamelijk gebruikt in woning- en utiliteitsbouw en voor infrastructurele doeleinden. Een aanzienlijk deel van de productie gaat naar de productie van straatstenen, tegels en metselstenen, wat direct verband houdt met de vraag naar betonnen vloer- en wandelementen.
Om de verdeling van het betongebruik helder te maken, is onderstaande tabel een nuttige referentie voor het begrijpen van de marktdynamiek.
| Productleverancier | Liter totaal | Verdeling per sector (Liter) |
|---|---|---|
| Betonmortel | 510 | 200 (Woningbouw), 150 (Utiliteitsbouw), 35 (Agrarisch), 95 (GWW), 30 (Overig) |
| Betonproducten | 375 | 140 (Elementen woning/utiliteit), 150 (Straatstenen/tegels/metselstenen), 50 (Heipalen), 35 (Riolering) |
| Bouwmaterialenhandel | 50 | 50 (Verpakt cement voor aannemers en doe-het-zelvers) |
| Aannemers | 35 | 35 (Betonwegen, busbanen, fietspaden) |
| Droge mortelindustrie | 25 | 25 (Metsel- en vloerspecies) |
Deze cijfers illustreren dat de vraag naar beton niet statisch is, maar sterk gekoppeld is aan de bouwactiviteit in de woningbouw en de infrastructuur. De droge mortel wordt ook gebruikt voor diverse toepassingen zoals vloeren, metselwerk en voegspecies, wat de verbinding tussen de traditionele bouwmaterialen en de afwerkingsfase aangeeft.
De Markt voor Gevelbekleding: Omvang en Verduurzaming
Terwijl beton de ruggengraat vormt van de constructie, speelt de gevelbekleding een cruciale rol in de esthetiek en de duurzaamheid van een gebouw. De totale marktomvang voor gevelbekleding in Nederland ligt op 23,6 miljoen vierkante meter (geschat in 2017). Dit is een enorm oppervlak waarop nog een stevige slag gemaakt kan worden qua verduurzaming. De vraag naar gevelbekleding wordt bepaald door de toepassing binnen zowel nieuwbouw als renovatieprojecten in de woning- en utiliteitsbouw.
De markt voor gevelbekleding ondergaat een fundamentele verschuiving. In 2014 waren traditionele baksteen en tegels veruit het populairste materiaal. Tegen 2017 was de populariteit van deze materialen echter met 6% afgenomen. Ook stucwerk en beton & steen verloren aandeel. Tegelijkertijd is er een sterke toename te zien in het gebruik van natuurlijke materialen, met name hout. Hout heeft een groeiende vraag gezien van 13% in drie jaar tijd.
Echter, de markt voor biobased composiet gevelbekleding blijft beperkt. In 2017 vertegenwoordigde deze markt slechts 236.000 m2, wat neerkomt op een aandeel van slechts 1% van de totale markt. Dit lage percentage wijst op een "verborgen vraag". Er is een enorme belangstelling voor biobased, circulaire producten met een lage CO2-uitstoot, maar de beschikbaarheid in voldoende grote volumes is beperkt. Dit leidt tot een situatie waarin architecten en opdrachtgevers willen kiezen voor duurzaamheid, maar gebrek aan beschikbare alternatieven hen dwingt terug te vallen op traditionele materialen.
De concurrentie op de markt is intensief. Momenteel concurreert biobased gevelbekleding sterk met bestaande bouwmaterialen waarbij hout en keramiek de belangrijkste concurrerende traditionele bouwmaterialen zijn. De groeiende vraag naar natuurlijke en duurzame materialen is echter onmiskenbaar. Experts zien een duidelijke trend waarin de markt de noodzaak om te verduurzamen in het vizier heeft.
Trendanalyse: Van Traditioneel naar Biobased
De marktontwikkelingen tonen een duidelijke verschuiving in voorkeuren van opdrachtgevers en professionals. Waar in 2014 traditionele materialen als baksteen en tegels domineerden, is er in de loop van drie jaar een verschuiving naar natuurlijke materialen te zien. Deze verschuiving is niet zomaar een voorbijgaande trend, maar een structurele verandering in de bouwfilosofie.
Volgens recent onderzoek horen bamboe, stro en houtbeton tot de 'milieuvriendelijke' bouwmaterialen die in toenemende mate zullen worden gebruikt in bouwprojecten in de komende jaren. Dit jaar en het volgende jaar wordt verwacht dat het gebruik van biobased materialen sterk zal toenemen. Naarmate professionals beter bekend raken met de eigenschappen en voordelen van verschillende milieuvriendelijke bouwmaterialen, kan de acceptatiegraad in bouwprojecten sterk verbeteren.
De reden van deze trend is tweevoudig. Enerzijds is er een groeiende vraag naar natuurlijke en duurzame materialen, met name bij de woningbouw. Anderzijds is er een toenemende vraag zichtbaar naar biobased producten, anders dan hout. De markt voor biobased composiet gevelbekleding vertegenwoordigt in 2017 slechts 236.000 m2, maar als er maar voor een beperkt percentage van de totale markt van 23,6 mln m2 een duurzame keuze wordt gemaakt, dan zou dat een enorme sprong voorwaarts zijn.
De beperkte marktomvang van circulaire gevelbekleding heeft niet zozeer te maken met het gebrek aan motivatie bij architecten en opdrachtgevers. Het probleem ligt in de schijnbaar beperkte beschikbaarheid van dergelijke materialen voor de bouwsector in voldoende grote volumes. Dit resulteert in een situatie waarin de vraag er is, maar het aanbod tekortschiet. Hout en houtcomposieten blijven momenteel de belangrijkste alternatieven, maar de markt voor andere biobased composieten is nog in de kinderschoenen.
De Rol van de Betonproductenindustrie in de Vloermarkt
Naast de gevel, speelt de betonproductenindustrie een cruciale rol in de vloermarkt. De industrie verwerkt jaarlijks per inwoner circa 375 liter tot kant-en-klare verharde betonproducten. Een aanzienlijk deel hiervan, namelijk ongeveer 150 liter, wordt gebruikt voor de productie van straatstenen, tegels, betonnen metselblokken en -stenen. Deze producten zijn essentieel voor de vloer- en wandbekleding in zowel nieuwbouw als renovatie.
De vraag naar betonnen vloer- en wandelementen is groot. Zo'n 140 liter per inwoner wordt gebruikt voor elementen voor de woning- en utiliteitsbouw. Dit omvat niet alleen vloeren, maar ook wandelementen en bijvoorbeeld dakpannen. De productie van deze producten is nauw verbonden met de totale vraag naar beton in de markt.
De verdeling van het betongebruik toont aan dat de vraag naar betonnen producten sterk gekoppeld is aan de bouwactiviteit. Voor de woningbouw wordt ongeveer 200 liter betonmortel gebruikt, voornamelijk voor funderingen en vloeren. De betonproductenindustrie levert de nodige onderdelen voor de afwerking, waaronder tegels en metselstenen.
De droge mortelindustrie speelt ook een rol in de vloermarkt. Droge mortel wordt gebruikt voor diverse toepassingen zoals vloeren, metselwerk en voegspecies. Dit materiaal is essentieel voor de afwerking van vloeren en muren, en vormt de brug tussen het ruwe betonwerk en de definitieve afwerking.
De Uitdagingen van Verduurzaming in de Bouwsector
De overgang naar een circulaire economie in de bouwsector is geen simpele taak. Er zijn diverse bezwaren en daarmee gegronde excuses om niet te verduurzamen bij de keuze van gevelbekleding. Tot nu toe waren er immers geen echt goede alternatieven beschikbaar. Dit heeft geleid tot een situatie waarin de markt uitgaat dat er geen voldoende alternatieven zijn om een duurzame keuze te maken, anders dan hout en houtcomposieten.
De markt voor circulaire gevelbekleding is nog beperkt van omvang, maar het potentieel voor verduurzaming is enorm. Als de geschetste trend zich ook zou doorzetten op de markt voor circulaire gevelbekleding, dan is hier een enorme verduurzaming te realiseren waar de bouwprofessional een belangrijke rol in speelt. De totale marktomvang voor gevelbekleding is 531 miljoen m2 in West-Europa in 2014, waarvan de Nederlandse markt met een aandeel van 5% een omvang van 26,9 miljoen m2 heeft. Dit betreft de jaarlijkse vraag voor zowel nieuwbouw als renovatie in woning & utiliteit.
Deze cijfers tonen aan dat er een enorme ruimte is voor verduurzaming. De vraag is echter hoe deze ruimte benut kan worden. De sleutel ligt in het verbeteren van de beschikbaarheid van biobased materialen in voldoende grote volumes. Als de markt voor biobased composiet gevelbekleding groeit, dan kan de bouwsector de belangrijke verduurzaming zelf vormgeven.
Toekomstperspectief en Innovatie
De markt voor circulaire gevelbekleding staat aan de vooravond van een grote transformatie. Volgens een recent onderzoek zullen milieuvriendelijke bouwmaterialen in 2020 en 2021 een grote impact hebben. Dit onderzoek geeft aan dat bamboe, stro en houtbeton tot de 'milieuvriendelijke' bouwmaterialen behoren die volgend jaar in toenemende mate zullen worden gebruikt in bouwprojecten.
Deze ontwikkeling is niet alleen beperkt tot gevelbekleding, maar heeft ook invloed op de vloermarkt en de totale bouwsector. De vraag naar natuurlijke en duurzame materialen groeit, en de markt reageert hierop met innovatie in de ontwikkeling van milieuvriendelijke bouwmaterialen. Naarmate professionals beter bekend raken met de eigenschappen en voordelen van verschillende milieuvriendelijke bouwmaterialen, kan de acceptatiegraad in bouwprojecten sterk verbeteren.
De bouwsector heeft de belangrijke verduurzaming zelf in handen. De keuze voor duurzame gevelbekleding is niet alleen een kwestie van esthetiek, maar ook van ecologische verantwoordelijkheid. De markt voor circulaire gevelbekleding kan een grote bijdrage leveren aan de verduurzaming voor volgende generaties.
Conclusie
De Nederlandse markt voor beton en gevelbekleding bevindt zich in een fascinerend overgangsmoment. Terwijl beton zijn dominante positie behoudt met een jaarlijks gebruik van 14 miljoen kubieke meter, zien we een duidelijke verschuiving in de vraag naar gevelbekleding van traditionele materialen zoals baksteen en tegels naar natuurlijke en biobased alternatieven. De markt voor circulaire gevelbekleding is nog beperkt met slechts 236.000 m2, maar het potentieel voor groei is enorm gezien de totale marktomvang van 23,6 miljoen m2.
De sleutel tot succes ligt in het oplossen van de "verborgen vraag" door het beschikbaar stellen van biobased materialen in voldoende grote volumes. De bouwprofessional speelt hierin een cruciale rol door het kiezen voor duurzame opties. De trend naar verduurzaming is onomkeerbaar en zal leiden tot een nieuwe generatie van milieuvriendelijke bouwmaterialen zoals bamboe, stro en houtbeton. De toekomst van de bouwsector ligt in de balans tussen de gevestigde kracht van beton en de opkomende kracht van circulaire materialen.