Binnen de bouwsector en de renovatiebranche speelt het keuze- en toepassingsbeleid van materials een centrale rol bij het bepalen van functioneel gebruik en esthetisch effect. Dit artikel richt zich op het gebruik van Portugese tegels — een populaire keuze in binnen- en buitenruimtes — en voert hiermee een koppeling aan via hun toepassing in het Nieuwe Aquarena in Emmen. De informatie is gebaseerd op recente casussen, technische omschrijvingen en toepassingen zoals deze gevonden worden in betrouwbare bronnen.
We starten met een overzicht van wat er bekend is over het Nieuwe Aquarena in Emmen en het belang dat het nieuwe zwembad voor de stad heeft. Vervolgens zoomen we in op de rol die tegels, en met name de Portugese tegels, spelen in het duurzaam en esthetisch ontwerp van het nieuwe complex. De technische eigenschappen van Portugese tegels worden op een heldere manier afgehandeld, aangevuld met toepassingsvoorbeelden in woningen.
Tot slot bespreken we de toekomstige betekenis en betrouwbaarheid van deze materialen, zowel qua gebruik als qua bouwpraktijk. Voor zover mogelijk, wordt gebruik gemaakt van gegevens uit betrouwbare bronnen.
Inleiding: Aquarena en de duurzame opkomst van een Drentse gemeenschap
In juni 2019 werd het Nieuwe Aquarena geopend in Emmen, een stad in de provincie Drenthe. Het nieuwe recreatiebad vervangt een oud en verouderd bad en is ontworpen als een integraal onderdeel van zijn omringende natuur. Als gevolg van milieubewust bouwen en een uitgebreid hergebruik van materialen uit het vorige zwembad is het nieuwe Aquarena zo veel mogelijk duurzaam en energiezuinig gemaakt (bron: [1]).
Een van de belangrijke visualiserende elementen in het ontwerp van het nieuwe bad is de keuze voor specifieke tegels. In het geval van Aquarena worden zandkleurige en grijze keramische tegels gebruikt om de aanloop naar het zwembad visueel te structureren. Deze keuze is niet willekeurig. De ontwerpers hebben, zoals bij interieurarchitect Ton Overtoom is vermeld, geïnspireerd geraakt door de Drentse natuur en recreatielocaties (bron: [1]).
Deze richtlijn — het gebruik van materialen die verankerd zijn in de omgeving — valt samen met het stijlvolle gebruik van een van de meest populaire tilingmaterialen op de markt: de Portugese tegel. Hoewel het Aquarena-projekt geen expliciete melding maakt van de toepassing van Portugese tegels, is de relatie tussen het nieuwe ontwerp en stijlvolle keramische of cementen tegels van belang als men het thema verder uittreedt naar realisatieprojecten.
Wat zijn Portugese tegels?
Portugese tegels zijn een specifiek type vloer- en wandtegels die bekend staan om hun visueel uitstraling, verscheidenheid in patronen en duurzaamheid. Hoewel ze vaak geïdentificeerd worden met traditionele styling zoals van de jaren twintig, zijn deze tegels sindsdien evolutionair gegroeid en worden ze tegenwoordig zowel binnen het woningbouw- als recreatiebouwsegment toegepast.
Definitie en productie
Portugese tegels worden voornamelijk gemaakt van een mengsel van cement, zand en water. De meeste varianten van deze tegels worden handgemaakt, waarbij een toplaag van marmerpoeder en pigmenten wordt toegevoegd. Deze toplaag kan afgelopen worden met een gedeeltelijke keramisch glazuurbehandeling voor een glanzende of matte stijl (bron: [6]).
Bij keramische Portugese tegels gebeurt het hardmaken door een proces van golvend verhitten van de toplaag met geglazuurd klei, zodat het onderhouden en het gebruik over de jaren beter gegaan wordt. Dit verschilt van de traditionele cementvariant, die licht poreus is en vaak behandelbaar is met behandelingen tegen vlekken of slijtage (bron: [3]).
Soorten en maten
Op de markt worden verschillende soorten en maten van Portugese tegels aangeboden. Hoewel vroeger 20x20 cm de standaardmaat was, is de 10x10 cm tegenwoordig een veelgebruikte optie, met name voor oppervlakken waar een zwaar pad-effect gewenst is (bron: [5]).
Deze tegels zijn vaak in het zwart-wit patronen of in levendige kleuren gepresenteerd. Ze zijn geschikt voor allerlei ruimtes, van hal en badkamer tot tuin of overdekte terrassen. Hun aanwending is zowel decoratief als functioneel — ze vormen een esthetisch toevalspunt in een kamer of geven een zwaarwaardig en gezellig karakter (bron: [4]).
Toepassing in projecten: het voorbeeld van het Aquarena
Zoals eerder is weergegeven, speelt de keuze van tegels een rol in het ontwerp van het Nieuwe Aquarena. Het gebruik van keramische, zandkleurige en grijze tegels dient om de toegang tot het recreatiebad te creëren die harmoniseert met de Drentse natuur. De zandpaden, verfraaid met gras en bomen, sluiten visueel aan bij de kleurschakeringen van de tegels. Hierdoor ontstaat een geintegreerd geheel, waarbinnen de materialisering van de omgeving een sleutelrol speelt.
Hoewel het duidelijk is dat deze aanpak overeenkomt met stijlvolle, keramische tegels, zijn er geen directe vermeldingen die suggereren dat hier specifiek Portugese tegels zijn gebruikt. Wat duidelijk is, is de nadruk op kleur, textuur en duurzaamheid in het gebruik van tegels in zowel binnen- als buitenruimtes.
Hoewel Aquarena niet expliciet Portugese tegels noemt, kun je aannemen dat de keuze van visueel georiënteerde, vloer-aandachtige tegels — zoals vaak het geval is in publieke ruimtes — gemotiveerd wordt door materialen met een soortgelijke structuur en functionaliteit als de Portugese tegel. Het gebruik ervan in dergelijke gebouwen stelt bijvoorbeeld garanties t.a.v. gebruiksgemak, slijtvastheid en afwerking, die belangrijk zijn in recreatiebouwprojecten (bron: [1]).
Advantages en nadelen van het gebruik van Portugese tegels
Het gebruik van Portugese tegels biedt verschillende voordelen, maar vereist eveneens bepaalde aandachtspunten. Hieronder vatten we deze samen:
Voordelen
Duurzaamheid en slijtvastheid: Door de toepassing van cement of keramiek is het materiaal inherent bestand tegen slijtage, wat ideaal is voor voetgangersvloeren of wandafwerkingen in hoge drukgebieden (bron: [3]).
Esthetische uitstraling: Het aanbod van patronen en kleuren is uitgebreid. De tegelbrengen een boezemend en licht ontworpen karaktergevoel, wat het materiaal geschikt maakt voor ruimtes zoals halen, keukens, of badkamers (bron: [5]).
Multi-gebruik: Ze kunnen zowel voor wanden als voor vloeren worden gebruikt. Daardoor bieden ze een flexibel optie in het binnen- en buitenafwerken van ruimtes (bron: [4]).
Natuurlijke uitstraling: Het handgemaakte en textureuze aspect van de meeste varianten biedt een warme, rustgevend karakter aan een ruimte, ongeacht of het nu binnen of buiten is (bron: [4]).
Duurzame productieproces: Aangevuld met glazuur (bij keramische varianten) en verf, worden de tegels duurzaam en recyclabel. Zo wordt het gebruik onderdeel van groene bouwpraktijken (bron: [6]).
Nadelen
Onderhoudsintensiviteit bij cementvarianten: Het cementmengsel is poreus. zonder behandeling kunnen vlekken en vervuiling blijven zitten. Dit maakt het handiger om de keramische varianten te kiezen voor ruimtes met hoge gebruiksfrequentie (bron: [6]).
Verminderde weerstand tegen waterdamp: Alhoewel keramische varianten beter bestand zijn tegen vocht, wordt afgeraden om cementtegels te gebruiken in ruimtes met grote waterbelasting, zoals badkamers (bron: [3]).
Gewicht en logistiek: Aangezien cement en keramiek relatief zwaar zijn, kunnen zowel vervoer als opslag kostbaar worden bij grote oppervlakken.
Prijsvariaties: De handgemaakte aard van sommige patroontegels kan leiden tot een hogere prijs, vooral wanneer het gaat om unieke, oorspronkelijke stijlen of kleurmengingen.
Verminderde standaardisatie: Aangezien handgemaakte varianten uniek blijven, kan de kleur of structuur van het ondergrondsmateriaal licht variëren. Dit speelt voor sommige opdrachtgevers een rol in de voorkeur.
Hoe worden Portugese tegels aangebracht?
Het leggen van Portugese tegels vereist zorgvuldig plannen, aangezien de visuele uitstraling sterk opheldert bij juist uitvoering. Hieronder sommen we enkele relevante richtlijnen en technieken op:
Voorbereiding van de schildering: Alvorens de tegels te leggen, dient het oppervlak voorbereid te worden. Hierbij is een droog, vaste en schone substraat cruciaal. Indien nodig kan de wand of vloer beschilderd of belegd worden met een kunstgrasoppervlak (zie [4]).
Selectie van ondergrondsmaterialen: De keuze van het kleefmiddel (bijvoorbeeld cement of epoxy) hangt af van het type tegel en de mate van statische belasting. Voor wanden kan een dunne zetmethode gebruikt worden.
Legpatronen en symmetrie: Hoewel de variatie in vorm en kleur de stijl sterk definieert, beïnvloeden de legpatronen ook de visuele impact. Veel projecten kiezen voor een regelmatige structuur of een collage-achtig patroon.
Slijp en zegel: In het geval van cementten kunnen na het leggen extra behandelingen op aandringen. Zegelfactoren helpen vlekken te voorkomen.
Nadrukkelijke afwerking: Soms wordt een silt- of mortelkleur aangebracht om de randen van de tegels visueel meer te integreren in de interieurstijl.
Natuurlijke lichtval en beeldweergave: Voor wanden of buitenruimtes kan de belichting van tegels een grote rol spelen. Met kunstlicht of verlichte tuinlocaties kan de uitstraling verder worden benadrukt (zie [5]).
Case studies en voorbeelden
In opdrachtenbouw en particuliere woningrealisaties zijn Portugese tegels uitstekend toepasbaar. Enkele typische scenario’s zijn:
Hal en deur: Hier vormen tegels vaak het eerste beeld van een woning. Ze worden gebruikt als een warme of elegante welkom in bijvoorbeeld de hal of de gang (zie [5]).
Badkamer: Aangevuld met een modern keramische tegel, kan de esthetische uitstraling en luxe karakter beïnvloed worden door kleurrijke patronen (zie [3]).
Tuin- en terrasoppervlakken: De gebruikskracht in regenachtige of zonnige periodes maakt het materiaal geschikt voor zowel voetpaden als buitenverdiepingen (zie [4]).
Wandbekledingen in woningen of recreatiebouw: Het gebruik van tegels op wanden maakt de sfeer uniek, wat bijvoorbeeld aanwezig is in de Aquarena (zie [1]).
Onderwijzen van lege ruimtes: Kelders of ruimtes die weinig gebruik krijgen, kunnen met deze tegels worden opgeknapt tot een levendig of creatief deel van een woning.
Duurzaamheid & kwaliteit: betrouwbare informatie
De kwaliteit van Portugese tegels is van groot belang, vooral in commerciële of publieke ruimtes. De betrouwbaarheid van producten — vooral die met een keramische toplaag — ligt op een hoger niveau, vanwege de verbeterde weerstand en afwerking. Er zijn diverse aannemers en productiebedrijven actief in dit veld, zoals steenbergentegels.nl en tegelfabriek-nederland.nl [3][4][5].
De huidige voorbeelden tonen hoe deze tegels het ontwerp ondersteunen in zowel moderne als traditionele stijlen. Zelfs in projecten met een levendige, bohemien of Scandinavische look, tonen ze zich als goede keuze (zie [4]).
Aangezien bijna alle leveranciers in Nederland hun producten online kunnen demonstreren en samples aanbieden, is het mogelijk om met zekerheid kwaliteitscontrole te doen.
Conclusie
Portugese tegels bieden een brede oplossingsruimte in bijna elk bouwscenario, van binnenklimaat tot buitenontwerp. Zij dragen bij aan de visuele harmonie van ruimtes, maar ook aan functionele sterkte en duurzaamheid. In het geval van Aquarena in Emmen maakt het gebruik van keramische, kleurrijke tegels deel uit van een integratieve duurzame aanpak — iets waarin Portugese tegels het ideale materiaal vertegenwoordigen, waarmee zowel de natuurlijke omgeving als het moderne gebruik verbonden worden.
Voor zowel woningbouw, recreatiebouw en commerciële ruimtes is de toepassing van deze tegels niet alleen esthetisch aantrekkelijk, maar functioneel verantwoord. Aangezien bijna alle aannemers en leveranciers in Nederland producten leveren volgens hoge kwaliteitseisen, lijkt de toekomst van deze materialen betrouwbaar en robuust.
Bij overleg met designers, aannemers of ambachtslieden, blijkt dat de combinatie van techniek en kunst een geïntegreerde aanpak benadrukt — een aanpak die beter kan worden ingezet bij woninghermodellen, publieke projecten of particuliere woningbouw.