In Nederland is de verkoop en toepassing van producten die asbest bevatten sinds 1994 verboden, maar dat houdt niet in dat asbest volledig uit de huishouding verdwenen is. Tegels, vloerbedekkingen en andere materialen uit de jaren zeventig en tachtig kunnen nog altijd sporen van asbest bevatten. Voor renovatiwerken, verbouwingen of het verkopen van woningen is het essentieel om te weten wat de risico’s zijn, hoe je asbest in tegels herkent en wat de juridische verplichtingen zijn. In dit artikel bespreken we op basis van betrouwbare bronnen hoe asbest in tegels kan voorkomen, wat de gevolgen van onjuiste afhandeling zijn en welke opties beschikbaar zijn voor het testen en verwijderen van materiaal dat asbest bevat.
Wat is asbest en waarvoor werd het gebruikt in tegeltoepassingen?
Asbest is een natuurlijk aanwezige faserestructuur die in tegenstelling tot meningen van tegenwoordig zeer goed in vorige eeuwen werd ingezet in de bouwsector. Door zijn eigenschappen als hittebestendigheid en mechanische sterkte werd asbest gebruikt in verschillende varianten van bouwmateriaal. In de context van tegel- en vloerbedekking werd asbest in het verleden veelvuldig gebruikt als versterkingsmiddel.
Asbest in vinylvloerbedekking en vinylvinyltegels
Tot en met ongeveer 1985 werden vinylvloertegels verwerkt met asbest. Deze tegels bestonden vaak uit een harde onderlaag van asbestpapier, wat het materiaal meerdere eigenschappen gaf – zoals beter bestendigheid en vormvastheid. Deze onderlaag is vaak lichtgrijs, beige of lichtgroen van kleur en aan de onderkant is een vezelige structuur zichtbaar. Sinds 1994 is het gebruik van asbesthoudende materialen verboden, maar oudere huizen kunnen dus nog sporen bevat met asbest.
Hechtgebonden versus niet-hechtgebonden asbest
In de context van tegelproducten onderscheidt men meestal tussen hechtgebonden asbest en niet-hechtgebonden asbest. Hechtgebonden asbest, zoals dat in oude vinyltegels of vloerzeil kan aanwezig zijn, is relatief veilig als het niet verstoord wordt. Niet-hechtgebonden varianten, zoals spuitasbest, moeten echter volledig worden verwijderd of afgeschermd, aangezien deze varianten bij weersveranderingen of mechanische schade asbestvezels kunnen vrijgeven in de lucht.
Hoe herken je asbest in tegels?
Het herkennen van asbest in tegels kan lastig zijn, omdat moderne tegels in visueel opzicht vaak niets met het materiaal gemeen hebben. Allereerst is een handige indicatie dat het betreft een oude tegel met een aanleg voor 1993. Kansen op asbest zijn groter in huizen die voor dat jaar zijn gewoonst.
Visuele kenmerken
De onderkant van vinylvloerbedekking of vloertegels geeft soms al aan dat er asbestpapier is gebruikt. Dit asbestpapier is vaak van een vezelige structuur. Een verbroken oppervlak kan hierbij helpen – bij breuk zullen dunne vezels zichtbaar zijn die dun en wit van kleur zijn. Deze eigenschap is geen 100% betrouwbare methode, omdat het gebruik van asbest kan variëren per merk of land.
Asbest in lijm
Niet alleen de tegel zelf kan asbest bevatten, ook tegellijm van vóór 1994 is mogelijk een bron van asbest. De asbestvezels zijn hierin zo fijntjes verwerkt dat onmogelijk is om met het blote oog te identificeren. Voor een zekerheidstest is het dus altijd nodig om een asbesttest uit te voeren, bijvoorbeeld via een testkit.
Asbest in tegels: Verwijdering en zelfafhandeling
Wanneer asbest totaal verstoord wordt, bijvoorbeeld bij verbouwingen of saneringen, is het essentieel dit correct en conform wetgeving te doen. Asbest is namelijk schadelijk bij inademing.
Zelfverwijdering onder voorwaarden
Volgens bestaande regelgeving is het toegestaan tot 35 vierkante meter oppervlakte met asbest zelf te verwijderen, mits de asbest hechtgebonden is en aan bepaalde veiligheidsmaatregelen wordt voldaan (zoals het gebruik van zakmaskers en afdekkingen). De verantwoordelijkheid ligt echter volledig bij de eigenaar: foutief verwijderen kan strafbaar zijn en leiden tot boetes.
Professionele verwijdering
Bij grotere oppervlakken of wanneer het niet zeker is of het asbest hechtgebonden is, is het beter contact op te nemen met een asbestsaneringsbedrijf. De gemiddelde kosten voor het verwijderen van asbest in een keuken ruimen zich ongeveer tussen €750 en €850 per vierkante meter.
Juridische verantwoordelijkheden voor huurders en verkopers
Helemaal onkentelijk is asbest niet: ook bij de koop of verkoop van woningen spelen regelgevingen een rol.
Huurders
Een huurder heeft het recht, volgens de huisvestingswet, om de verhuurder vragen te stellen over eventuele asbestinventarisatie. De verhuurder is verplicht om deze informatie ter beschikking te stellen.
Verkopers
Bij de verkoop van een woning is het aangemeend dat een asbestinventarisatie eerder is gedaan, ofwel is dit vermeld in het koopcontract. De koper dient de documentatie te controleren om zekerheid te krijgen. Niet altijd is een volledige inventarisatie gedaan, en soms is er slechts deelgewijze informatie beschikbaar. Bij twijfel is het beter om een test uit te voeren of een expert te raadplegen.
Welke producten kun je van buitenlandse webshops kopen zonder asbest?
Ondanks verboden in de EU, worden asbesthoudende producten nog steeds op de wereldwijde markt verhandeld. Hieronder vallen voorbeelden als elektrische ovens, tosti-ijzers, föhns of opwarmplaten, die in het buitenland asbest gebruiken als hitte- en brandscherm.
Asbesthoudende producten uit China, Rusland, en Verenigde Staten
Bedrijven in landen zoals China, Rusland, India, en de Verenigde Staten maken producten die asbest bevatten. Deze materialen zijn wel in bepaalde toepassingen gebruikt om thermische isolatie te bevorderen. Als deze producten per internet worden besteld, komt dit in essentie op importeren neer. In Nederland is dat verboden, aangezien het het gebruik van asbest aanmoedigt.
Waarom asbest nog steeds in producten voor komt
In sommige landen is asbest nog niet overal verboden. Hierdoor kunnen producten via virtuele webshops met daarin verwerkte asbestverspreiding plaatsvinden. Soms staat op de productpagina expliciet vermeld dat er asbest aanwezig is, maar vaak niet. Kopers zijn dus verantwoordelijk voor nare ontdekkingen na ontvangst. Het is van belang, zoals altijd, om van vertrouwbare en bevoegde leveranciers afkomstig zijn, en geen producten uit twijfelachtige landen te kopen.
Asbestherkenning in tegelverlijming
Niet alleen de tegel zelf kan asbest bevatten, ook de lijm waarin ze worden vastgezet, kan een risico zijn, vooral als die vóór 1994 is aangebracht. De asbest in tegellijm is echter zo fijn verwerkt, dat het bijna onmogelijk is om via visuele of sensuele waarneming vast te stellen of asbest aanwezig is. De veiligste optie is tevergeefs de lijm als mogelijk asbesthoudend om te schouwen, en bij verbouwingen deze te vervangen door asbestvrij alternatieven.
Conclusie
Asbest in tegels blijft voor velen een onzichtbaar gevaar met onaangename gevolgen. Oudere huizen met tegels afgelegd in de jaren 70 tot en met 1993 lopen risico op het aanwezig zijn van asbest. Een visuele inspectie kan indicaties geven, maar onderscheidt geen betrouwbaar middel. Bij twijfel is het altijd verstandig om te testen of expertadvies in te winnen. Bovendien zorgen juridische verplichtingen – zowel voor verkopers als verhuurders – ervoor dat transparantie verplicht is. Voor wie toch wilt overwegen tot tegelverbouwing, is het verstandig rekening te houden met de eventuele aanwezigheid van asbest, de risico’s en de juiste middelen die nodig zijn om dit veilig te verwijderen.