De sluiting van Flughafen Berlin Tegel markeert het einde van een belangrijk hoofdstuk in de geschiedenis van West-Berlijn. Gedurende jaren was Tegel een centrale luchthaven die honderden miljoenen passagiers heeft verwerkt, en die ook een cruciale rol speelde in de economie en infrastructuur van Berlijn. De overgang naar het nieuwe luchthavencomplex BER – genoemd naar de Duitse bondspresident Willy Brandt – is het resultaat van jarenlange bouwproblemen, budgetoverschrijdingen en technische uitdagingen. Dit artikel biedt een overzicht van de geschiedenis, de betekenis, de sluiting en de verhuizing van Tegel, met aandacht voor relevante details zoals geluidsoverlast, bevolkingsinfluencing en de impact van de coronapandemie.
Historisch overzicht van Flughafen Berlin Tegel
Flughafen Berlin Tegel, ook bekend als “Otto Lilienthal”, heeft een rijke historie die teruggaat tot de jaren 1930. Oorspronkelijk was het terrein bedoeld als een jachtgebied voor de pruissische adel, later werd het een testgebied voor munitie. In de jaren 1920 en 1930 verscheen het eerste spoor van luchtvaartactiviteiten in Tegel. De naam “Raketenschießplatz Tegel” werd gebruikt om het testcentrum voor raketten te benoemen. In de Tweede Wereldoorlog werd het gebied gebruikt als trainingscomplex voor FLAK-troepen en werd het zwaar beschadigd door geallieerde bombardementen.
De luchthaven kreeg zijn huidige betekenis in 1948, tijdens de blokkade van Berlijn. Het plan was om op het terrein volkstuintjes te bouwen, maar het plotselinge uitbreken van de blokkade leidde tot de omvorming van het gebied tot een luchthaven. Hiermee begon de weg naar Tegel als een van de belangrijkste luchthavens in Duitsland.
Vanaf de jaren 1960 tot aan de sluiting in 2020 was Tegel een van de drukste luchthavens van Duitsland. Jaarlijks passeerden meer dan 20,5 miljoen reizigers de poorten van Tegel, waardoor het de vierde drukste luchthaven van het land was. De luchthaven speelde een cruciale rol in de toegankelijkheid van Berlijn en was een belangrijk symbool van de stad.
De sluiting van Flughafen Berlin Tegel
De sluiting van Tegel was een gepland gebeurtenis. Oorspronkelijk was er sprake van dat de luchthaven op 15 juni 2020 zou sluiten. Dit was onderdeel van een brede verhuizing van het vliegverkeer naar het nieuwe luchthavencomplex BER, gelegen in Schönefeld. Echter, door de coronapandemie en de daarmee gepaard gaande afname van het vliegverkeer, werd de sluiting van Tegel uitgesteld.
In juni 2020 besloot Berlijn om Tegel open te houden totdat BER volledig in gebruik was genomen. Dit besluit was gedeeltelijk genomen om het infectierisico op Schönefeld te verminderen door de druk op de luchthaven te spreiden. Uiteindelijk werd de officiële sluiting van Tegel uitgesteld tot 8 november 2020. Op deze datum werd de luchthaven definitief gesloten en werd het vliegverkeer volledig overgenomen door BER.
De verhuizing naar Flughafen Berlin Brandenburg (BER)
Flughafen Berlin Brandenburg Willy Brandt, of kortweg BER, is het nieuwe centrale vliegknooppunt voor de regio Berlijn. De luchthaven opende haar deuren op 31 oktober 2020. Dit is het resultaat van een bouwproject dat jaren in beslag nam en waarbij meerdere vertragingen en budgetoverschrijdingen optrokken. Toch is het gelukt om een modern en geavanceerd complex te realiseren, dat bedoeld is om de behoeften van zowel passagiers als het milieu te dienen.
Vanaf 31 oktober 2020 begon de verhuizing van Tegel naar BER. De overgang verliep in meerdere fasen, waarbij het vliegverkeer geleidelijk werd verplaatst. Tegel bleef actief tot 8 november 2020, waarna de luchthaven volledig gesloten werd. Tijdens de verhuizing werden reizigers geïnformeerd over de wijzigingen in hun vluchtroosters en werden maatregelen genomen om eventuele ongemakken te beperken.
Geluidsoverlast en impact op de omgeving
Een van de belangrijkste kritiekpunten op Flughafen Tegel was de geluidsoverlast. Het vliegveld lag namelijk in de directe omgeving van woonwijken, met name in de wijk Pankow. Tegen het einde van de jaren 2010 was er sprake van 185.464 vliegbewegingen per jaar, waarvan ruim 92.000 boven de hoofden van inwoners vlogen. Dit leidde tot geluidsniveaus van 65 tot 70 decibel gemiddeld gedurende 24 uur, wat voor ongemak zorgde.
Volgens de data uit 2016 waren er ongeveer 350.000 inwoners van Berlijn die last hadden van geluidsoverlast veroorzaakt door Tegel. Daarnaast hadden 22.000 anderen extra last van vliegoverlast, waardoor het besluit om Tegel te sluiten en te verplaatsen naar een locatie buiten de stad sterk genoeg werd.
De opening van BER werd gezien als een oplossing voor deze problemen. Het nieuwe vliegveld ligt op groter afstand van woonwijken en is ontworpen met maatregelen die geluidsoverlast moeten verminderen. In de buurt van BER is er een uitgebreid geluidsbelastingsplan in werking, dat beoogt om de impact van vliegverkeer op de omgeving te minimaliseren.
De reacties van inwoners en bezoekers
De sluiting van Tegel had zowel positieve als negatieve reacties teweeggebracht. Voor sommige inwoners was het een opluchting dat het vliegveld gesloten werd, aangezien het de bron was van geluidsoverlast en luchtvervuiling. Anderen voelden zich echter emotioneel verbonden met Tegel en zagen de sluiting als het einde van een icoon.
Het artikel beschrijft hoe de auteur, Emma, Tegel ervoer. Volgens haar was het vliegveld typisch West-Berlijns en had het een unieke charme. De terminals, het vliegverkeer, en zelfs de lawaaikans maakten het tot een bijzondere plek. Toch had ze ook last van het vlieglawaai, vooral in de wijk Pankow, waar ze woonde. Het besluit om Tegel te sluiten werd daarom gezien als een positief moment, aangezien het het einde betekende van de ongemakken die het vliegveld veroorzaakte.
De toekomst van Flughafen Berlin Brandenburg (BER)
Het nieuwe luchthavencomplex BER wordt beschouwd als een modern en duurzaam alternatief voor Tegel. Het ontwerp van BER is georiënteerd op efficiëntie, milieubesparing en comfort voor passagiers. Het complex heeft meerdere terminals, een uitgebreid parkingsysteem, en is voorzien van duurzame energiebronnen en energiebesparingstechnologieën.
Een van de voornaamste voordelen van BER is de locatie, die verder van de stad ligt en daardoor geluidsoverlast beperkt. Ook is het complex ontworpen met rekening houdend met de toekomstige groei van het vliegverkeer, zowel in Duitsland als op Europees niveau.
De sluiting in de praktijk: bezoeken en afscheid
De sluiting van Tegel gaf ook de gelegenheid voor mensen om afscheid te nemen. Tot 7 november 2020 was het vliegveld open voor bezoekers, die vanaf het bezoekersterras een laatste blik konden werpen op de terminals en de luchthaven. Dit was een unieke kans voor inwoners van Berlijn om hun eigen herinneringen en verhalen te delen over Tegel.
De auteur van het artikel maakte een fotoserie van Tegel, waarin de leegheid van de terminals en de afwezigheid van het gebruikelijke vliegverkeer duidelijk te zien was. In tegenstelling tot andere tijden, was Tegel in juni 2020 vrijwel leeg, met slechts tien tot vijftien reizigers die koffers met zich meesleepten. Er was geen drukte, geen geluid van toeterende taxi’s, en geen geur van currywurst bij de ingang van Terminal A.
De impact van de coronapandemie
De coronapandemie speelde een rol in de sluiting van Tegel. Omdat het vliegverkeer drastisch afnam, was het mogelijk om de sluiting van Tegel te verleggen. Dit besluit werd genomen om te voorkomen dat het vliegverkeer op Schönefeld te dicht bij elkaar zou zijn en het risico op infecties zou toenemen.
Tegel was in de maanden voor de sluiting al grotendeels stilgelegd, met uitzondering van enkele vluchten. De stad besloot om de stroom van Tegel definitief te stoppen, wat leidde tot de uiteindelijke sluiting in november 2020.
Een korte reflectie op Tegel als architectuur en infrastructuur
Hoewel Tegel vooral bekend stond om zijn functionele rol als luchthaven, had het ook een bijzondere architectuur. De terminals werden vaak beschreven als “bruine ramen en grijs beton”, wat een typisch West-Berlijns imago opleverde. De luchtverkeersleidingstoren en de TXL-bus waren ook iconen van Tegel, die nu verdwenen zijn.
De architectuur van Tegel was niet van het modernste type, maar het had een unieke charme. De terminals waren functioneel ingericht en hadden een bekende sfeer die reizigers vaak als “gesmeerd” en “gesorteerd” ervoeren. De verhuizing naar BER betekent dat deze architectonische en culturele eigenschappen verdwijnen, maar ze worden opgenomen in de historie van Berlijn.
De toekomstige rol van Tegel
Nadat Tegel officieel gesloten is, is de toekomstige gebruik van het terrein nog niet volledig bekend. In eerste instantie is er sprake van een langdurige stilstand van het terrein, maar het is mogelijk dat het gebied op termijn wordt gebruikt voor andere doeleinden, zoals recreatie, sportfaciliteiten of commerciële activiteiten.
Een mogelijke toekomstige gebruiksplan voor Tegel is het creëren van een openbaar park of recreatiegebied. Dit zou het gebied omvormen van een industriële luchthaven naar een plek voor inwoners van Berlijn om te genieten van het landschap en de rust die het gebied biedt.
Conclusie
De sluiting van Flughafen Berlin Tegel markeert het einde van een icoon en de start van een nieuwe luchthaven in de vorm van BER. Gedurende zijn 72 jaar bestond Tegel als een centrale luchthaven die honderden miljoenen passagiers heeft verwerkt en een cruciale rol heeft gespeeld in de economie en infrastructuur van Berlijn.
De overgang naar BER is het resultaat van jarenlange bouwproblemen, budgetoverschrijdingen en technische uitdagingen. Toch is het gelukt om een modern en geavanceerd complex te realiseren, dat bedoeld is om de behoeften van zowel passagiers als het milieu te dienen. De sluiting van Tegel is ook een gelegenheid om afscheid te nemen van een historisch stuk van Berlijn, dat voor velen een bijzondere plek was.