Inleiding
Flughafen Tegel, ook bekend onder de IATA-code TXL en de ICAO-code EDDT, was gedurende decennia de belangrijkste luchthaven van Berlijn. Deze luchthaven, gelegen in de wijk Reinickendorf, speelde een centrale rol in de geschiedenis van de Duitse hoofdstad, met name tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw. In 2019 werd het vliegveld definitief gesloten, om te worden vervangen door het nieuwe Brandenburg Airport. Deze afsluiting maakte het einde van een era in de luchtvaartgeschiedenis van Berlijn. In dit artikel wordt een gedetailleerde beschouwing aangegaan over de structuur, de historische rol, en de functie van Flughafen Tegel, met een focus op technische en operationele aspecten. De informatie is afgeleid van betrouwbare bronnen, waaronder officiële beschrijvingen, historische gegevens en infrastructuurlijke details.
Geschiedenis en Aanleg van Flughafen Tegel
Oorsprong en Aanleg
Flughafen Tegel werd in 1930 geopend als een van de belangrijkste luchthavens van West-Berlijn. De officiële opening vond plaats op 27 september 1930, door Rudolf Nebel. In de jaren die volgden, groeide het vliegveld in belang, vooral tijdens en na de tweede wereldoorlog, als gevolg van de geografische isolatie van Berlijn. Tijdens de Berliner Blockade in 1948, wanneer de sovjet-Unie West-Berlijn afgesneden hield van de rest van Duitsland, werd Tegel een cruciaal punt in de luchtbrug tussen West-Duitsland en West-Berlijn. De Franse troepen bouwden in slechts drie maanden tijd de langste start- en landingsbaan van Europa, met een lengte van 2400 meter. Deze baan was essentieel om vliegtuigen te kunnen landen en weer op te stijgen, en maakte de luchthaven operationeel voor zowel civiele als militaire vluchten.
Naamgeving en Historische Incidenten
In 1988 kreeg de luchthaven de naam "Otto Lilienthal" toegewezen, naar de Duitse vliegtechnicus die in de negentiende eeuw pionier was op het gebied van vliegtuigvleugels en vliegmodellen. Deze naamgeving benadrukt de historische band van Tegel met de Duitse vlieggeschiedenis.
Een bekend incident uit 1961 betrof twee F-84F Thunderstreaks van de West-Duitse luchtmacht. Deze vliegtuigen vlogen per ongeluk het luchtruim van Oost-Duitsland binnen. Nadat ze veilig geland waren op Tegel, werden ze geheim door het Franse leger begraven en in de jaren zeventig opnieuw ontdekt.
Overgang tot Burgerluchtvaart
In 1960 begon de overgang van Tegel van een militaire naar een burgerluchtvaartlocatie. Tegen 1974 was de luchthaven volledig gericht op civiele diensten. Dit maakte Tegel tot de centrale luchthaven voor de burgerluchtvaart in West-Berlijn, met Franse burgers en soldaten die de operationele leiding hadden.
Structuur en Infrastructuur van Flughafen Tegel
Terminalen en Bouwplannen
Flughafen Tegel had een unieke, zeshoekige terminal, een ontwerp dat bedoeld was om passagiers snel en efficiënt te kunnen verwerken. Dit ontwerp minimaliseerde de loopafstanden tussen aankomst, vertrek en parkeergarages. In het midden van deze zeshoek stond een parkeergarage, die bedoeld was voor tijdelijk parkeren.
Aangezien het aantal passagiers steeds groter werd, werd in de jaren 2000 een tweede terminal, A1, gebouwd. Deze langwerpige terminal was ontworpen om het groeiende passagiersverkeer aan te kunnen. Tussen de hoofdterminal en A1 lag het Boulevard Tegel, een gebouw dat als centrale hub fungeerde voor beheer en administratieve activiteiten.
Parkeergarages en Toegang
De luchthaven beschikte over twee hoofdparkeergarages: P1 en P2. P1 en P2 waren bedoeld voor langdurig parkeren, terwijl de garage in het midden van de hoofdterminal bedoeld was voor kortdurend parkeren. De kosten voor tijdelijk parkeren begonnen bij € 1 voor het eerste kwartier, terwijl langdurig parkeren € 4 per uur kostte na het tweede uur. Voor een week kostte het € 95, en voor twee weken € 155.
De luchthaven lag op ongeveer acht kilometer van het centrum van Berlijn. Daarom was het van essentieel belang om betrouwbare toegangslijnen aan te leggen. Het vliegveld was goed bereikbaar met de Bus TXL, die directe verbinding had met het centrum van Berlijn en kostte € 4,10 voor een rit van 30 minuten. Daarnaast was er ook de Bus X9 of 109, die € 2 per rit kostte en in 30 minuten naar Zoologischer Garten reisde.
Technische Specificaties en Locatie
Flughafen Tegel lag op een hoogte van 37 meter boven zeeniveau en was gelegen in de wijk Reinickendorf. De geografische coördinaten van de luchthaven zijn 52°33′38″ Noord, 13°17′17″ Oost. De luchthaven had een totale oppervlakte die niet volledig gespecificeerd is in de bronnen, maar rekening houdend met de aanwezige terminalen, parkeergarages en landingsbanen, kan worden geconcludeerd dat het een relatief compact ontwerp had voor een grote luchthaven.
De landingsbanen waren uitgerust voor zowel kleinere en grotere passagiersvliegtuigen. De meest prominente landingsbaan had een lengte van 2400 meter, zoals opgemerkt tijdens de bouwperiode in 1948. Dit was op dat moment de langste in Europa.
Operationele Functies en Vliegmaatschappijen
Vluchtschema’s en Vervoer
Flughafen Tegel was een belangrijk knooppunt in de Duitse en Europese vliegroutes. Tot 2019 werd de luchthaven gebruikt door verschillende luchtvaartmaatschappijen, waaronder:
- Air Berlin: Dagelijkse vluchten vanaf Düsseldorf, Münster en Keulen.
- Brussels Airlines: Dagelijkse vluchten van Brussel.
- KLM: Dagelijkse vluchten van Schiphol.
- Lufthansa: Dagelijkse vluchten van Düsseldorf.
- Transavia: Dagelijkse vluchten van Rotterdam.
Deze vluchten zorgden voor een hoge doorstroming van passagiers, die vooral richting en vanuit West-Europa reisden. De luchthaven functioneerde dus als een centrale hub voor internationale en nationale vliegtuigen.
Toekomstplannen en Sluiting
In 2019 werd Flughafen Tegel gesloten, zoals aangekondigd bij de opening van het nieuwe Brandenburg Airport (BBI). Dit vliegveld zou de enige luchthaven worden voor de Duitse hoofdstad. Schönefeld, een andere vliegveld dat eerder parallel functioneerde, werd omgebouwd en verenigd met het nieuwe complex van Brandenburg. De sluiting van Tegel betekende het einde van een 80-jarige historie, en het overgangen van een luchthaven die een historische functie had naar een moderne, geïntegreerde infrastructuur in het nieuwe complex.
Toegang en Openbaar Vervoer
Verbindingen met Berlijn
Toegang tot Flughafen Tegel was goed georganiseerd. Vanaf de luchthaven waren verschillende opties beschikbaar om het centrum van Berlijn te bereiken:
- Bus TXL: Verbinding naar Mitte/Unter den Linden in ongeveer 30 minuten voor € 4,10.
- Bus X9 of 109: Verbinding naar Zoologischer Garten in 30 minuten voor € 2.
- Taxi: Aansluitend op het openbaar vervoer, was het ook mogelijk om taxi’s te gebruiken. De gemiddelde prijs lag rond € 20, afhankelijk van de bestemming. In Berlijn geldt een basisprijs van € 2,50 en een kilometerprijs van € 1,50.
Deze variatie in transportopties maakte het voor passagiers mogelijk om efficiënt te reizen tussen de luchthaven en de stad.
Conclusie
Flughafen Tegel, met de code TXL (IATA) en EDDT (ICAO), was gedurende decennia een centrale luchthaven in Berlijn. Het vliegveld ontstond in 1930 en groeide in de jaren die volgden tot een belangrijk punt in de geschiedenis van de Duitse hoofdstad, zowel voor burger- als militaire luchtvaart. In 1948 speelde het een cruciale rol tijdens de Berliner Blockade, waarbij het werd uitgebreid met de langste landingsbaan van Europa. In de jaren 1970 begon de overgang naar burgerluchtvaart, en in 1988 kreeg het vliegveld de naam Otto Lilienthal, ter ere van een Duitse vliegtechnicus.
De infrastructuur van Tegel, inclusief de zeshoekige terminal, parkeergarages en uitgebreide toegangsnetwerken, maakte het mogelijk om passagiers efficiënt te verwerken. Het vliegveld was goed bereikbaar met het openbaar vervoer en functioneerde als een belangrijk knooppunt in de Duitse vliegroutes. Tot 2019, toen het werd vervangen door het nieuwe Brandenburg Airport, was Tegel een essentieel onderdeel van de luchtvaartgeschiedenis van Berlijn.
De sluiting van Tegel betekent het einde van een historische periode, maar ook het begin van een nieuwe, moderne fase in de luchtvaartinfrastructuur van de Duitse hoofdstad. De overgang is een voorbeeld van hoe infrastructuur zich aanpast aan de groeiende behoeften van een stad en haar passagiers.