Inleiding
De sluiting van Flughafen Tegel (TXL) in Berlijn was lange tijd opgenomen in het renovatie- en infrastructuurplan van de stad. Het vliegveld, gelegen in de noordwestelijke voorstad Reinickendorf, was een historisch belangrijk deel van Berlijns luchthavenlandschap en had een complexe geschiedenis. Oorspronkelijk bedoeld om 6 miljoen passagiers per jaar te kunnen verwerken, was het in 2015 al belast met ongeveer 20 miljoen reizigers, een getal dat voorafgaand aan de coronapandemie zelfs naar schatting 25 miljoen zou zijn gestegen. Door groeiende infrastructuurproblemen, geluidsoverlast, en een overgangsplan naar het nieuwe vliegveld BER (Flughafen Berlin Brandenburg Willy Brandt) was de sluiting van Tegel gepland voor juni 2020.
Echter, vanwege de vertraging in het opstarten van het nieuwe vliegveld BER en de impact van de coronacrisis op het vliegverkeer, besloot de stad Berlijn om Tegel toch langer open te houden. Deze beslissing had zowel praktische als politieke oorzaken, en had talloze gevolgen voor reizigers, inwoners, en de infrastructuur in Berlijn. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de oorsprong van Flughafen Tegel, de redenen achter de vertraging in sluiting, en de gevolgen van deze beslissing.
Geschiedenis en ontwikkeling van Flughafen Tegel
Flughafen Tegel werd in de tweede helft van de twintigste eeuw opgebouwd tot een van de meest gebruikte luchthavens van Duitsland. In de oorspronkelijke plannen was het vliegveld bedoeld als een luchtvaartcomplex dat 6 miljoen passagiers per jaar kon verwerken. In de praktijk groeide het aantal reizigers snel, en in 2015 had het vliegveld al meer dan 20 miljoen passagiers per jaar. Dit betekende dat het vliegveld al ruim boven de oorspronkelijke capaciteit functioneerde, wat leidde tot groeiende problemen met bagageverkeer, vertragingen, en infrastructuurcapaciteit.
Het terrein waarop het vliegveld zich bevond, had een rijke geschiedenis. In de 19e eeuw was het een jachtgebied voor de pruissische adel, later een testgebied voor munitie, en in de 20e eeuw een locatie voor luchtvaartontwikkelingen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was het gebied vrijgemaakt van luchtvaartactiviteiten, maar in 1930 kwam er opnieuw beweging in met een rakettestcentrum. In 1937 werd het opnieuw verlaten, en tijdens de Tweede Wereldoorlog was het een militair trainingscomplex voor FLAK-troepen.
De moderne versie van Tegel werd in 1948 geopend als gevolg van de blokkade van Berlijn. Oorspronkelijk was het plan om er volkstuintjes te bouwen, maar door de onverwachte gebeurtenis van de blokkade kon het terrein worden aangepast tot een luchthaven. Tegel was snel populair dankzij zijn nabijheid tot het centrum van Berlijn en het ontbreken van een complexe infrastructuur. De zeshoekige terminal, met veel gates, maakte het mogelijk voor reizigers om snel vanaf het vliegveld hun vlucht te nemen.
De beslissing tot sluiting en vertraging
De plannen voor de sluiting van Tegel werden formeel genomen in de context van de bouw van het nieuwe vliegveld BER. De sluiting was oorspronkelijk gepland voor juni 2020. Dit was voornamelijk een logistieke keuze: het nieuwe vliegveld BER was klaar, en Tegel kon zijn verkeer overbrengen naar BER. Deze beslissing was ook gebaseerd op behoefte aan ruimte en moderne faciliteiten, aangezien Tegel al lang overbelast was.
De beslissing om Tegel te sluiten had ook een politieke en sociale betekenis. Het vliegveld was een iconisch deel van West-Berlijn en had een grote emotionele betekenis voor vele inwoners. De overgang naar BER betekende een einde aan een hoofdstuk in de stadsgeschiedenis. De verwachting was dat Tegel zou sluiten in juni 2020, en daarna zou worden afgesloten en als een “nachtkaars” verdwijnen.
Echter, tegen het begin van juni 2020 besloot de stad Berlijn om de sluiting van Tegel uit te stellen. Deze beslissing kwam voornamelijk door twee factoren: de vertraging in de opening van BER en de impact van de coronapandemie op het vliegverkeer.
Vertraging van BER
De opening van BER was gepland voor juni 2020, maar de vliegplafonds boven Berlijn bleken ongeschikt voor de veilige en efficiënte beweging van vliegtuigen. Tegelijkertijd bleken er problemen met elektriciteitsleidingen en andere infrastructuur aanwezig te zijn. Deze vertraging betekende dat Tegel niet kon worden gesloten, omdat het nieuwe vliegveld nog niet beschikbaar was om het vliegverkeer op te nemen.
Impact van de coronapandemie
De coronapandemie had een dramatische impact op het wereldwijde vliegverkeer. Het aantal passagiers per vlucht daalde sterk, en vliegtuigen vlogen met veel minder capaciteit. Tegelijkertijd was het aantal vluchten aanzienlijk verminderd. Deze situatie betekende dat het vliegverkeer tussen Tegel en Schönefeld (een andere luchthaven in Berlijn) al voor juli 2020 niet zo intensief was als verwacht.
Omdat het risico op overvolheid op Schönefeld groter was bij een sluiting van Tegel, besloot de stad om Tegel langer open te houden. Dit was ook een maatregel om het risico op corona-uitbraken te beperken, omdat het vermijden van overvolheid een belangrijke strategie was in die periode.
Gevolgen van de vertraging in sluiting
De beslissing om Tegel langer open te houden had verschillende gevolgen voor inwoners, reizigers, en de infrastructuur.
1. Geluidsoverlast en milieu
Een van de belangrijkste redenen waarom Tegel al jarenlang moest sluiten, was het hoge niveau van geluidsoverlast. In de jaren voor de coronapandemie had ongeveer 350.000 Berlijners last van geluidsoverlast door Tegel. In 2016 werden er meer dan 185.000 vliegbewegingen geregistreerd, waarvan ruim 92.000 over stadsgebieden vlogen. Voor inwoners in de directe omgeving betekende dit dat het geluidsniveau gemiddeld 65 tot 70 decibel was.
Hoewel de vertraging in sluiting betekende dat Tegel nog enkele maanden langer zou blijven actief, was het vliegverkeer gedurende deze periode aanzienlijk verminderd. Dit betekende dat de geluidsoverlast in de praktijk minder intens was dan verwacht. Toch bleef het vliegveld nog steeds actief genoeg om een significante geluidsbelasting te veroorzaken voor mensen in de directe omgeving.
2. Reizigerservaring
Voor reizigers had de vertraging in sluiting minder impact. In de maanden voor de coronapandemie was het vliegverkeer al sterk verminderd, waardoor het vliegveld weinig drukte ondervond. Het bleef open tot de opening van BER, waarop het vliegverkeer van Tegel naar het nieuwe vliegveld kon worden overgebracht.
Toch hadden reizigers enige verwarring over de planning. Veel mensen verwachtten dat Tegel op 15 juni 2020 zou sluiten, maar de beslissing om dit uit te stellen veroorzaakte verwarring. Voor sommige reizigers betekende het dat ze hun vluchten nog steeds via Tegel moesten boeken, terwijl anderen verwachtten dat hun vluchten naar BER zouden worden verlegd.
3. Infrastructuur en logistiek
Het vertragen van de sluiting van Tegel had ook gevolgen voor de infrastructuur. Omdat het vliegveld niet definitief gesloten was, moest het elektriciteits- en beveiligingspersoneel nog actief blijven. In de oorspronkelijke plannen was het bedoeld om de stroom van het vliegveld te stoppen en het gebouw leeg te laten staan. Deze plannen werden afgelast, omdat het vliegveld nog steeds actief moest blijven tot de opening van BER.
Opwaardeerbaarheid van Tegel: Mogelijkheden na sluiting
Hoewel Tegel uiteindelijk gesloten is, zijn er vraagtekens over de toekomstige gebruik van het terrein. In de oorspronkelijke plannen was het bedoeld om het terrein te veranderen in een recreatie- of parkgebied. Tijdens de blokkade van Berlijn was er zelfs sprake van volkstuintjes, maar deze plannen werden nooit uitgevoerd.
Na de sluiting van Tegel is er sprake van dat het terrein opnieuw gebruikt kan worden, bijvoorbeeld als een sportcomplex, recreatiegebied, of groenruimte. Dit zou een mogelijke opwaardeerbaarheid bieden voor de stad Berlijn, maar ook een uitdaging vormen in termen van planning en infrastructuur.
Conclusie
De sluiting van Flughafen Tegel was oorspronkelijk gepland voor juni 2020, maar door de vertraging in de opening van het nieuwe vliegveld BER en de impact van de coronapandemie op het vliegverkeer, werd de sluiting uitgesteld. Deze beslissing had gevolgen voor geluidsoverlast, reizigerservaring, en infrastructuur. Tegel bleef open tot de opening van BER, waarna het vliegverkeer kon worden verplaatst.
De geschiedenis van Tegel is rijk en complex. Van testgebied voor munitie tot een van de drukste luchthavens van Duitsland, het vliegveld speelde een belangrijke rol in de historie van Berlijn. Hoewel het nu gesloten is, blijft het symbool van de groei en verandering van de stad.