Inleiding
Luchthaven Berlijn-Tegel, bekend onder de IATA-code TXL en de ICAO-code EDDT, speelde gedurende decennia een centrale rol in de luchtvaartgeschiedenis van Berlijn en Duitsland. Vanaf zijn officiële opening in 1930 door Rudolf Nebel, tot aan de sluiting in 2019, evolueerde Tegel van een relatief klein vliegveld naar een van de grootste en meest gebruikte luchthavens in Duitsland. Het vliegveld was niet alleen een belangrijke knooppunt voor in- en uitreisbewegingen, maar ook een essentieel onderdeel van de economische en infrastructurele ontwikkeling van Berlijn. In dit artikel wordt ingegaan op de geschiedenis, de infrastructuur, het transport aan en van het vliegveld, en de rol van Tegel in de luchtvaartgeschiedenis van Duitsland. Alles is gebaseerd op feiten en gegevens die expliciet genoemd zijn in de beschikbare bronnen.
Geschiedenis van Luchthaven Berlijn-Tegel
Luchthaven Berlijn-Tegel werd in 1930 officieel geopend door Rudolf Nebel, een prominent figuur in de Duitse luchtvaartwereld. In de jaren na de Tweede Wereldoorlog, met name tijdens de Berlijnse blokkade in 1948, kreeg het vliegveld een nieuwe dimensie. Tijdens deze kritieke periode begonnen de Duitsers aan de bouw van een 2400 meter lange start- en landingsbaan, die destijds de langste in Europa zou worden. De eerste landingen op deze baan vonden plaats op 5 november 1948. Binnen twee maanden was de start- en landingsbaan volledig klaar, waarmee Tegel een essentieel transportknooppunt werd voor levensmiddelen en andere benodigdheden naar West-Berlijn.
In de jaren die volgden, nam de betekenis van Tegel toe, vooral voor West-Duitsers die toegang wilden krijgen tot West-Berlijn. Samen met luchthaven Tempelhof was Tegel een van de belangrijkste manieren om het ommuurde West-Berlijn te bereiken. Aangezien Tempelhof echter snel te klein werd, werd Tegel steeds belangrijker. Tegen het begin van de jaren 2000 was Tegel niet alleen een belangrijk vliegveld in Duitsland, maar ook een van de meest gebruikte in Europa. In 2005, bijvoorbeeld, maakten bijna 12 miljoen reizigers gebruik van deze luchthaven, wat een stijging van 4,5% betekende t.o.v. 2004.
Deze groei kwam ook tot uiting in de infrastructuur. De terminal had een zeshoekige vorm, wat betekende dat passagiers slechts korte afstanden hoefden te lopen. In het midden van de terminal was een parkeergarage gevestigd, waar reizigers hun auto’s voor korte- en langdurige parkering konden laten staan. Voor korte parkering betaalde je 4 euro voor het eerste uur en 2,50 euro per uur daarna. Voor langdurige parkering was er een weektarief van 95 euro en een tarief voor twee weken van 155 euro.
Infrastructuur en Capaciteit
Luchthaven Tegel had vijf terminals en was operationeel voor ongeveer 185.500 vliegbewegingen per jaar. In 2016 werden er 21.253.959 passagiers geteld, terwijl het aantal luchtvracht transporten op 37.926 ton uitkwam. De jaarlijkse capaciteit was geschat op ongeveer 12 miljoen passagiers, wat erop wijst dat Tegel op haar hoogtepunt een van de meest gebruikte luchthavens in Duitsland was. De luchthaven was geoperationaliseerd door de Berliner Flughafen-Gesellschaft mbH, een maatschappij die verantwoordelijk was voor de dagelijkse beheer en het functioneren van het vliegveld. Op het hoogtepunt van zijn activiteit telden de luchthaven 6849 werknemers, wat een maat voor de economische impact van het vliegveld op de regio is.
De infrastructuur van Tegel was niet alleen gericht op het vervoer van passagiers, maar ook op de efficiëntie van de bewegingen binnen het complex. De zeshoekige vorm van de terminal was ontworpen om de bewegingsafstanden tussen gate en gate zo klein mogelijk te houden. Dit was een unieke aanpak, die de reiservaring van passagiers vergemakkelijkte. Daarnaast was er een parkeergarage in het midden van de terminal, wat betekende dat reizigers hun auto’s makkelijk konden parkeren en weer ophalen, zonder ver van de terminal te hoeven parkeren.
Transportmogelijkheden naar en van het vliegveld
Luchthaven Tegel was goed bereikbaar via openbaar vervoer, wat essentieel was voor reizigers die hun auto niet mee wilden nemen of die een efficiëntere manier zochten om het centrum van Berlijn te bereiken. De meest gebruikte optie was de bus TXL, die reizigers direct naar Unter den Linden in het centrum bracht. Deze reis duurde ongeveer 30 minuten en kostte 4,10 euro. Een alternatief waren de bussen X9 en 109, die naar Zoologischer Garten in Charlottenburg reisden, met dezelfde reistijd en een prijs van 2 euro. Daarnaast was er altijd nog de optie van een taxi, die uiteraard comfortabel, maar duurder was.
Zowel luchthavens als vliegvelden moeten in staat zijn om grote aantallen passagiers aan te vervoeren in korte tijd. In het geval van Tegel was het gebruik van busvervoer een essentieel onderdeel van de infrastructuur. Deze oplossing was niet alleen goedkoper dan een taxi, maar ook efficiënter, gezien de congestie in het centrum van Berlijn. Het gebruik van openbaar vervoer maakte het mogelijk voor reizigers om hun reiscomfort te behouden zonder hun budget te overtreffen.
Vliegmaatschappijen en Vluchtverbindingen
Tegel was ook een belangrijk knooppunt voor verschillende vliegmaatschappijen die regio- en internationale vluchten aanboden. Luchtvaartmaatschappijen zoals Lufthansa, Eurowings, Brussels Airlines, KLM en Transavia maakten regelmatig gebruik van Tegel als vertrek- of aankomstlocatie. Lufthansa had bijvoorbeeld vaste vluchten vanuit Berlijn naar München en Frankfurt, terwijl Eurowings regelmatig vlucht vanuit Düsseldorf. KLM vloog vanaf Schiphol naar Tegel, en Transavia had vluchten vanaf Rotterdam. Brussels Airlines had regelmatige verbindingen vanuit Brussel naar Berlijn.
Deze diverse verbindingen maakten Tegel niet alleen een belangrijk knooppunt in Duitsland, maar ook een essentieel onderdeel van de Europese luchtvaart. Het feit dat verschillende maatschappijen en routes via Tegel liepen, betekende dat het vliegveld een belangrijke bijdrage leverde aan de toegankelijkheid van Berlijn voor reizigers uit binnen- en buiten Europa.
Sluiting en Overgang naar Brandenburg Airport
In 2019 werd luchthaven Tegel gesloten. De sluiting was onderdeel van een bredere strategie om de luchtvaartcapaciteit van de regio Berlijn te centraliseren en efficiënter te maken. De rol van Tegel zou worden overgenomen door Brandenburg Airport, ook wel bekend als Berlin Brandenburg International Airport (BBI). Deze overgang was al sinds de jaren 2000 voorbereid, met name na de fusie van Tegel en Schönefeld in één groter luchthavencomplex.
De keuze voor een overgang naar een enkele luchthaven was voornamelijk gebaseerd op logistieke en financiële overwegingen. Tegel was inmiddels te oud om efficiënt verder te worden beheerd, en de kosten voor het onderhoud en uitbreiding van het vliegveld werden steeds hoger. Daarnaast was het gebruik van twee luchthavens in een relatief kleine regio niet optimaal en leidde het tot inefficiënties in het vervoer en het management van passagiersstromen.
Conclusie
Luchthaven Berlijn-Tegel was gedurende meer dan drie decennia een essentieel onderdeel van de luchtvaartwereld in Duitsland. Vanaf zijn opening in 1930 tot aan de sluiting in 2019, groeide het vliegveld van een relatief klein vliegveld naar een van de grootste en meest gebruikte in Europa. De geschiedenis van Tegel is gekenmerkt door groei, innovatie en een sterke rol in de economische en infrastructurele ontwikkeling van Berlijn. De infrastructuur, inclusief de zeshoekige terminal, de parkeergarage en de diverse transportopties, maakte Tegel een efficiënt en toegankelijk vliegveld voor passagiers. De sluiting in 2019 en de overgang naar Brandenburg Airport markeerden het einde van een 80-jarige luchtvaartgeschiedenis, maar ook de start van een nieuwe fase in de luchtvaartwereld van Berlijn.